Alles over de witbalans!

0 2 Comments

Witbalans en kleurtemperatuur automatisch instellen

Veel beginnende fotografen hebben nog nooit naar hun witbalans omgekeken. Misschien heb jij de witbalans van je camera ook wel gewoon op automatisch staan, maar heb je het gevoel dat sommige foto’s een kleurzweem hebben waarvan je niet begrijpt waar die vandaan komt. Hoogstwaarschijnlijk komt dat door een foutieve meting van de kleurtemperatuur en kun je de witbalans dan beter handmatig instellen.

Oh! Voor je verder leest… ik ben benieuwd met wat voor soort camera mijn lezers schieten! Invullen kost 2 seconden 😉

Zelf de witbalans of kleurtemperatuur instellen

Wist je dat je de witbalans heel precies zelf kunt instellen? Je kunt bij de meeste camera’s zelfs exact de kleurtemperatuur van het licht in graden Kelvin invoeren. In dit blog leer je alles over witbalans en kleurtemperatuur en hoef je die nooit meer achteraf in Photoshop te corrigeren! 

In dit artikel ga je leren:

  • wat witbalans en kleurtemperatuur precies zijn
  • hoe je kleurtemperatuur meet
  • dat een grijskaart superbelangrijk is
  • hoe je een goede witbalans handmatig of met een voorkeuzemenu kunt instellen
  • hoe er door een foute witbalans een kleurzweem in je foto’s ontstaat
  • hoe jij dat dus gaat voorkomen omdat je dat hierna nooit meer fout doet!

Abonneer je op het gratis MiniZine!

Met #baasoverjebeeld wil ik bereiken dat jij met meer plezier en zelfvertrouwen gaat fotograferen en daarmee de resultaten behaalt die je graag wilt! En ik hoop dat dit artikel daaraan bijdraagt.

Vind je dit soort informatie zo waardevol dat je die als eerste in je mailbox wilt ontvangen? Abonneer je dan op het gratis #baasoverjebeeld MiniZine!

(Sommige links in dit artikel zijn affiliate links. Die helpen je de weg vinden naar producten waarnaar ik verwijs. Mocht je dat of een ander product aanschaffen dan kost dat je niets extra maar ontvangt #baasoverjebeeld van de verkoper een klein percentage van de verkoopprijs.)


Witbalans en kleurtemperatuur hangen nauw met elkaar samen

Hoe slim camera’s tegenwoordig ook zijn, ze kunnen niet op tegen onze hersenen. Bekijk maar eens een wit koffiekopje bij het licht van een schemerlamp. Het licht van de schemerlamp is meestal wat oranje of geel van kleur. Toch zie je het koffiekopje als wit.

Stap je daarna bij bewolkt weer met dat zelfde koffiekopje naar buiten, dan zie je het koffiekopje ook in dát licht als wit. Terwijl het licht bij bewolkt weer juist wat blauwig is.

Licht kan dus verschillende kleurtemperaturen hebben, waardoor het van oranje via neutraal naar blauw kan veranderen.

Oranje licht heeft een lage kleurtemperatuur, terwijl blauw licht juist een hoge kleurtemperatuur heeft.

Warm oranje licht heeft dus een lage kleurtemperatuur?

Huh? Dat voelt raar toch? Het oranje schijnsel van bijvoorbeeld een kaars geeft in onze beleving een fijne warme gloed. Kleuren als rood en oranje zien wij als warme kleuren. Terwijl we kleuren als blauw en grijs juist koele kleuren noemen. 

Hoe zit dat dan, hoe kan een warme kleur licht een lage kleurtemperatuur hebben?

Dat zit zo: denk aan het licht dat een vuur afgeeft. Vuur van een “lage” temperatuur geeft oranje licht. Als een vlam heter wordt, zal hij steeds blauwer kleuren.

Kijk maar naar onderstaande afbeelding van een vlam. De vlam is het heetst waar het gas de gasaansteker verlaat. Daar geeft de vlam blauw licht, dat langzaam via neutraal overgaat in oranje.

Bij het instellen van je witbalans heb je kleurtemperatuur nodig. Deze foto van een vlam laat zien hoe de kleurtemperatuur samenhangt met de temperatuur van vuur.
De vlam kleurt van blauw via neutraal naar oranje

Kleurtemperatuur in graden Kelvin

Oké, we weten nu dat licht met een lage kleurtemperatuur oranje kleurt en dat licht met een hoge kleurtemperatuur blauw kleurt. Maar met welke eenheid meten we kleurtemperatuur eigenlijk?

We drukken kleurtemperatuur uit in graden Kelvin, aangeduid met het symbool K. Neutraal daglicht heeft bijvoorbeeld een kleurtemperatuur van ongeveer 5.500K.

De kleurtemperatuur van de vlam uit het voorbeeld verloopt van ongeveer 2.000K in het minst hete deel van de vlam, via de neutrale 5.500K naar ongeveer 10.000K in het heetste deel van de vlam:

Het verloop in kleurtemperatuur van een vlam van 2.000 via 5.500 graden Kelvin tot 10.000 graden Kelvin. Deze waarden kun je als richtlijn gebruiken bij het instellen van je witbalans.
Het verloop in kleurtemperatuur van de vlam in graden Kelvin

Wat is nu witbalans?

De witbalans (WB) is de instelling van je camera waarmee je bepaalt welke kleurtemperatuur als neutraal zal worden geïnterpreteerd.

De kleurtemperatuur is de basis waarmee je je witbalans kunt instellen.

Laten we als voorbeeld deze foto van een heerlijk bord mie met groente erbij pakken:

Een onbewerkte foto van een bord mie met groente geschoten met een juiste witbalans.

Zoals je misschien ziet is de foto nog niet netjes afgewerkt. Hij komt rechtstreeks uit de camera en is niet bewerkt. Zo kun je straks goed zien hoe de instelling van je witbalans meteen invloed heeft op je foto.

Ik schoot deze foto in opdracht van een restaurant dat zijn maaltijden ook graag online wilde aanbieden via een bezorgservice. Maaltijden fotograferen in een restaurant is een uitdaging als het op de witbalans aankomt!

Door de ramen valt daglicht. Soms zelfs direct zonlicht. Boven en op de tafeltjes branden lampen die gezellig warm licht verspreiden. En uit de keuken en eventuele vitrines komt juist weer veel koeler licht van TL-buizen.

Drama!

Flitser

De oplossing? Een lichtbron gebruiken die je volledig onder controle hebt en die al het andere licht wegblaast: een flitser!

Een foto van een reportageflitser met een stikker erop waarop de kleurtemperatuur van het licht van de flitser geschreven is om de juiste witbalans in te stellen.
Met een flitser heb je controle over je licht

Ik gebruikte deze Nissin Di700A reportageflitser. Maar je kunt hier uiteraard ook iedere andere flitser voor gebruiken. Ik vind deze flitser erg fijn omdat hij aangestuurd kan worden met een radiografische trigger vanaf de camera.

Eerder schreef ik al een blog over hoe ik met deze flitser, color gels en een kniebuiging (!) creatieve portretten schoot!

Uit de handleiding weet ik dat het flitslicht van deze flitser een kleurtemperatuur heeft van 5.600K. Ongeveer daglicht dus. Bij het maken van alle foto’s in de shoot heb ik mijn witbalans ingesteld op 5.600K, zodat ze allemaal exact dezelfde witbalans hebben.

Zo word ik achteraf niet verrast als blijkt dat er af en toe een wolkje voor de zon was geschoven en het licht dus zou zijn veranderd als ik niet had geflitst.

Zo kom ik tot een serie foto’s waarvan de kleuren ook écht overeenkomen met hoe ze in werkelijkheid zijn. Maar wat als je nou níet precies weet wat de kleurtemperatuur van je lichtbron is?

Grijskaart

Dan zijn er twee oplossingen, en die vereisen beide een grijskaart. Een grijskaart is een kaart met de kleur middengrijs. Middengrijs heet ook wel 18% grijs.

Voor de witbalans is vooral de eigenschap handig dat grijskaarten volkomen neutraal grijs zijn, en dus geen enkele kleurzweem hebben.

De eerste oplossing is een beeldvullende foto maken van de grijskaart in de lichtbron die je wilt gaan gebruiken voor je foto’s. Veel camera’s hebben een optie als “Handmatige witbalans”. Hierbij kun je de foto van je grijskaart als referentie gebruiken, zodat je camera exact de juiste kleurtemperatuur van je lichtbron kan bepalen.

De tweede oplossing is dat je een speciale referentiefoto maakt die je kunt gebruiken in de nabewerking. Je fotografeert dan je grijskaart mee in je opstelling. Zorg wel dat je in RAW fotografeert! In de RAW-converter van bijvoorbeeld Photoshop kun je met een schuifregelaar de witbalans achteraf nog aanpassen. Naast die schuifregelaar vind je een pipetje. Als je met dat pipetje op de grijskaart in je foto klikt wordt meteen de juiste kleurtemperatuur ingesteld.

Let op:

  • als de lichtomstandigheden wijzigen moet je bovenstaande opnieuw doen
  • fotografeer altijd in RAW
  • fotografeer je grijskaart in het licht dat je ook wilt gebruiken voor je shoot
  • zorg dat er op je grijskaart egaal licht valt

Deze grijskaart is overigens ook onontbeerlijk bij het meten je licht! In een vorig blog schreef ik over de vier lichtmeetmethoden die je op je camera kunt instellen en hoe de grijskaart daar belangrijk bij kan zijn!

Wat gebeurt er bij een verkeerde witbalans?

Verkeerde witbalans: kleurtemperatuur te laag ingesteld

In onderstaand beeld combineer ik de goede foto met een foto waarbij de kleurtemperatuur veel te laag is ingesteld, namelijk 2.800K in plaats van 5.600K. Door de slider heen en weer te schuiven zie je goed hoe de kleuren anders zijn.

Wat gebeurt hier precies? We hebben de camera ingesteld op 2.800K. Daarmee vertellen we de camera dat er heel warm geel-oranje licht op het onderwerp schijnt.

Laten we eerst eens veronderstellen dat die instelling klopt. Dus dat de kleurtemperatuur van de lichtbron ook daadwerkelijk 2.800K is. In onderstaande schematische weergave zie je dat de camera-instelling precies matcht met de werkelijkheid.

Zolang de camera-instelling matcht met de werkelijkheid zie je dat een neutrale grijstint als die van een grijskaart ook neutraal wordt weergegeven. Neutrale tinten in de opstelling (zoals de schaduw onder het bord) krijgen in de foto geen kleurzweem.

Schematische weergave van het effect van de ingestelde witbalans die overeenkomt met de werkelijke kleurtemperatuur van de lichtbron.
Je kunt de afbeeldingen in dit artikel meteen pinnen op Pinterest! Ga met je muis of je vinger over de afbeelding en de bewaarpin verschijnt linksboven in de afbeelding. Handig om dit artikel altijd terug te kunnen vinden!

Maar… de werkelijke kleurtemperatuur is geen 2.800K, maar 5.600K. En dan matcht de camera-instelling helemaal niet meer met de werkelijkheid. 

In onderstaande afbeelding zie je wat er gebeurt als je de verkeerde camera-instelling koppelt aan de werkelijke kleurtemperatuur van de lichtbron. Waar neutraal grijs net nog echt als neutraal grijs werd weergegeven krijgt het nu een blauwe kleurzweem in de foto.

Schematische weergave van het effect op de witbalans van een te laag ingestelde kleurtemperatuur en opzichte van de werkelijke kleurtemperatuur van de lichtbron.

Verkeerde witbalans: kleurtemperatuur te hoog ingesteld

In onderstaand beeld combineer ik de goede foto met een foto waarbij de kleurtemperatuur veel te hoog is ingesteld, namelijk 7.000K in plaats van 5.600K. Door de slider heen en weer te schuiven zie je goed hoe de kleuren anders zijn.

Hier zie je dus precies het omgekeerde gebeuren. De kleurtemperatuur van het licht van de flitser is uiteraard nog steeds 5.600K, maar daar koppel je nu een camera-instelling van 7.000K aan. 

Het gevolg voor de neutrale tinten in de opstelling, zoals de schaduw van het bord, is dat die een geel-oranje kleurzweem krijgen.

Schematische weergave van het effect op de witbalans van een te hoog ingestelde kleurtemperatuur en opzichte van de werkelijke kleurtemperatuur van de lichtbron.

Handig: voorinstellingen op je camera

Bij de meeste camera’s kun je de witbalans instellen door een voorkeuzemenu met een scala aan mogelijkheden. Naast de al eerder genoemde automatische stand en de handmatige instelling, kun je ook kiezen voor instellingen als zonlicht, schaduw, kunstlicht of flitslicht.

Kijk in de handleiding van jouw camera welke mogelijkheden er zijn!

Screenshot van een bedieningspaneel waarop de voorkeuzen van de witbalans in je camera te zien zijn.

Conclusie

Zo, nu weet je álles wat er te weten valt over witbalans en kleurtemperatuur:

  • met je witbalansinstelling pas je je camera aan aan de kleurtemperatuur van je lichtbron
  • kleurtemperatuur drukken we uit in graden Kelvin
  • de kleurtemperatuur van daglicht is neutraal: 5.500K
  • licht met een lage kleurtemperatuur kleurt oranje
  • licht met een hoge kleurtemperatuur kleurt blauw
  • bij een verkeerd ingestelde witbalans krijgen je foto’s een kleurzweem
  • bij gebruik van een flitser heb je volledige controle over je licht
  • op je camera kun je meestal kiezen tussen automatische witbalans, handmatig instellen of een witbalansvoorkeuze
  • wat je ALTIJD in je tas moet hebben is een GRIJSKAART!
  • en nu, hup, naar buiten, oefenen, SCHIET & GENIET!

Vond jij dit artikel waardevol en wil je dit soort informatie altijd als eerste in je mailbox krijgen? Abonneer je dan op het gratis #baasoverjebeeld MiniZine!

Abonneer je op het gratis MiniZine!
Categories: